Bà Chúa Xứ

 Bà chúa xứ Châu Đốc  ( ảnh  minh họa)

Thuở xưa có một anh chành xấu xí kia, con nhà nghèo, thất học phải
sinh sống bằng nghề khuân vác mướn ngoài chợ. Người ta gọi anh là thằng
Bu.
Bu làm việc siêng năng giỏi giắn nên cuộc sống của anh không lấy gì
làm chật vật cho lắm. Có điều anh rất buồn khi chung quanh chẳng có ai coi
trọng nể vì anh hết. Cũng như hầu hết mọi người, anh thèm thuồng được
quyền uy, lòng ái mộ khát ngưỡng của đồng loại. Mặt mũi anh đã không
thuộc loại đẹp trai, anh lại không có một làn hơi thiên phú để ca vọng cổ hay
tân nhạc, nên anh không thể tiến thân bằng con đường văn nghệ. Anh lại tứ
cố vô thân không tiền của nên khó mà mua danh vọng chức tước, chữ nghĩa
lại chẳng bằng ai… Vậy thì phải làm cách nào cho thiên hạ ngán mình đây?
Suy nghĩ suốt một đêm chàng Bu nảy ra một sáng kiến.
Một hôm, sau vài ly ba xị đế, Bu đến ngồi trước miễu Bà Chúa Xứ, một
vị thần không được thiêng cho lắm, nên nhang tàn khói lạnh, mỗi năm chỉ
được người ta cúng cho một lần. Bu đến trước cửa miếu, ngồi lắc lư ợ ngáp
liên hồi… Ban đầu chỉ có bọn trẻ con tụ tập chung quanh anh sau đó là các
bà vô công rỗi nghề, rồi dần dần có đến cả hội đồng bô lão của làng nữa.
Người ta nhìn nhau thì thầm:
– Bà về! Bà về!
Vài mụ đàn bà góp ý:
– Khoảng nửa tháng nay đêm nào tôi cũng thấy có cục lửa to xẹt lên
xuống ngang chòm cây này. Tui sinh nghi trong bụng mà không dám nói ra
chớ.
Mỗi người góp một ý, vàng hương hoa quả được mang đến và chàng Bu
nghiễm nhiên thành cái xác của Bà Chúa Xứ.
Từ đó, Bu không còn phải đi khuân thuê vác mướn nữa, người gọi anh
bằng “Bà,” bằng “Ngài,” xúm xít cười vả lả, đón rước những lời nũng nịu,
õng ẹo thốt ra từ đôi môi xám xịt của Bu. Anh mặc áo lụa quần sa ten trắng,
đi hài cườm, thoa son phấn và đeo đồ trang sức.
Một tháng sau, Bu đã có vô số người ái mộ, những kẻ trước kia dòm Bu
chỉ bằng nửa con mắt bây giờ lại kính cẩn lễ bái đón nhận từng mệnh lệnh
của anh. Người ta đến xin bùa phép của anh để mua may bán đắt, để được
sinh con trai, con gái, đánh đề, đánh bạc, đua ngựa, đá gà v.v… Bởi vì chư
Phật và Bồ Tát thường ít khi chịu khó chìu lòng những tham vọng ấy của
chúng sanh, thánh thần thì bận thưởng thiện phạt ác, ma quỷ thì đòi ăn hối
lộ. Duy có anh Bu không đòi hỏi gì cả, ngoài việc ước mong được thiên hạ
chìu chuộng, tâng bốc vuốt ve lòng tự ái của mình.
Ba tháng trôi qua, những cuộc lên đồng cầu đảo bất kể đêm ngày đã
khiến Bu xuống sắc rõ rệt. Lớp son phấn dày cộm không che khuất đôi mắt
đầy quầng đen. Càng đông người tín mộ, anh càng phải lên đồng thật xuất
sắc… Anh không còn đủ thì giờ để ăn uống ngủ nghĩ… Những lúc mệt quá,
anh cũng muốn nghĩ ngơi “thăng” đồng để trở lại đời sống bình thường của
anh… nhưng những lúc ấy anh phải trở lại chấp nhận cái bản thân bình
thường thấp kém của anh Bu khuân vác muớn, một điều mà anh muốn chối
bỏ, anh phải chịu đựng những ánh mắt lạnh nhạt khinh bỉ của người chung
quanh. Người ta sẽ gọi anh bằng “thằng,” bằng “mày.” Vì thế, dù mệt mỏi
anh vẫn phải đồng hóa mình với Bà Chúa Xứ, một nhân vật do cư dân trong
vùng lập ra và tôn thờ, chỉ ăn hương, uống hoa, sống bằng giọng đàn, tiếng
địch cùng lời xưng tụng của người chung quanh.

Em thân mến!
Số phần của anh chàng Bu này sẽ ra sao? Ðiều này tùy thuộc vào anh.
Nếu Bu khám phá ra rằng chính mình là nạn nhân của trò chơi lên đồng ấy,
rằng sau những lúc trà nghiêng rượu nhạt… anh cũng phải trở về đối mặt với
con người thật của anh: một anh Bu tầm thường, vô danh tiểu tốt. Nếu anh
nhận thấy rằng anh đang bày trò điên loạn và trong cảnh giới cuồng điên đó
anh đã được sự tung hô tán tụng của những người điên khác. Và nhất là
những danh vọng hão huyền đó cũng chẳng thú vị gì cho lắm. Tại sao anh
không trở về với anh Bu khuân vác thường ngày dù không được sự nể vì
kính trọng của bàng dân thiên hạ nhưng ít ra anh cũng còn có cái thế giới
tỉnh táo chân thật của con người tầm thường và bình thường.
Mặt khác nếu anh không thể nào chấp nhận con người chân thật của
mình, thì anh cứ tiếp tục bám vào cái vỏ Bà Chúa Xứ bôi son trét phấn, hò
hét ban phúc giáng họa cho được đông người ái mộ. Tín đồ càng đông thì
“Bà” càng phải thiêng. Và nếu Bà Chúa Xứ không còn hợp thời trang nữa
thì anh có thể đổi danh hiệu thành Bà Ngũ Hành, Cửu thiên huyền Nữ, hay
là cô… cậu… nào đó.
Nước đời lắm nỗi, chúng ta chỉ có thể đoan chắc một điều là… giữa lớp
danh vọng hư huyễn phù hoa đó, anh chàng Bu sẽ chết lần chết mòn. Thể
xác mệt mỏi tinh thần điên đảo… Nếu trò chơi cứ tiếp tục thì chung cuộc anh
sẽ vào nhà thương dành cho bệnh tâm thần.
Em thân mến!
Câu chuyện trên đây tôi đã đau xót viết cho riêng mình, nói với em cũng
có nghĩa là tôi độc thoại một mình. Vì tôi không tin tưởng rằng có một cuộc
đối thoại thực sự cảm thông khi chúng ta mỗi người còn đang ngóng về một
hướng, mải miết đuổi bắt những lý tưởng tận đâu đâu… Tôi chỉ muốn hỏi em
đã có lúc nào em thấy mình giống hệt anh Bu trên đây không?
Riêng tôi, tôi còn nhớ rất rõ ràng thuở bé tôi rất là hồn nhiên, không nhớ
mình là trai hay gái, đẹp hay xấu, giàu hay nghèo, giỏi hay dở gì hết. Tôi
sống thoải mái và vô tư như một chú gà con thì bỗng nhiên, dần dần tôi nghe
người chung quanh nhận xét rằng tôi không đẹp bằng chị tôi, không giàu
bằng nhà hàng xóm, không giỏi bằng bạn bè chung quanh… và cũng dần dần
từ đó, tôi bắt đầu cảm thấy thống khổ kịch liệt khi thấy sao mà mình tầm
thường quá đỗi… Không có một sở trường gì để tự “lăng xê” mình, làm nổi
bật mình lên trước bàng dân thiên hạ. Rất nhiều đêm tôi niệm danh hiệu
Ðức Quán Thế Âm Bồ Tát cầu mong sao cho mình được đẹp, được sang,
được giỏi hơn thiên hạ. Mặt khác tôi cố gắng thức khuya dậy sớm bỏ ngủ
quên ăn để học cho bằng bạn bè, những người hơn tôi cả tài lẫn sắc… để ít ra
mình cũng chứng tỏ được cái khả năng của mình, rằng mình không phải là
con số 0.
Em ạ!
Ðó chỉ là một thí dụ, một phần rất nhỏ trong cuộc đời đa thủ phức tạp
của chúng ta. Ðiều khổ tâm nhất của chúng ta hằng ngày không phải là
chuyện sanh, già, bệnh, chết, vì đó là một lý đương nhiên, không ai tránh
khỏi, chúng ta thường khốn khổ, bứt rứt vì cái bản ngã của mình, sao mà
mình nhỏ nhoi tầm thường quá, không có tí ti nào khả ái, khá kính dưới mắt
ta và người chung quanh hết. Những lúc đối mặt với chính mình, ta phải cay
đắng mà nhận chân rằng ta chỉ là một nhân vật quá mức tầm thường, một
con số 0 to tướng. Thế là anh chàng Bu trong ta bắt đầu tham gia vào trò
“lên đồng.” Từ con số 0 tùy theo cơ hội, hoàn cảnh và nhu cầu của người ái
mộ chung quanh mà chúng ta sẽ thành một cái gì đó… Mỗi người đội một
danh hiệu khác nhau nhưng cùng giống nhau ở một điểm là – chối bỏ con
người tầm thường chân thật của mình để sống dưới lớp áo của những nhân
vật rất mực phù hoa và giả dối… và em ơi! Một điều kỳ thú là chỗ chúng ta
lẫn trốn sợ hãi, lại chính là chỗ mà các thiền sư đại ngộ. Lục Tổ há chẳng
xác định một cách hùng hồn rằng: “Bản lai vô nhất vật” đó sao? Dưới bất cứ
lớp áo nào và nhãn hiệu nào, em và tôi đều phải công nhận rằng, trong
những giây phút chiếu soi nhìn lại mình, ta thấy mình quả là “vô nhất vật”,
nghĩa là “ta không là gì cả, ta không phải là Bà Chúa Xứ, Bà Ngũ Hành, cô
cậu… gì hết. Không là gì hết… nhưng ta vẫn thấy nghe hiểu biết rất rõ ràng,
cái khả năng “kiến văn giác tri” ấy chúng ta đều bình đẳng như nhau. Ðây
chính là Lục Tổ nói: “Ðâu ngờ tánh mình bản lai thanh tịnh, đâu ngờ tánh
mình vốn tự đầy đủ cả v.v… đó em!”
Khi anh chàng Bu không còn lên đồng nữa, không còn là ông kia bà nọ
thì không phải là anh ta chết, anh ta chỉ mất – mất hết những cái gì giả dối
không phải là mình thôi.
Nếu em thấy rằng “bà đồng” của mình hãy còn thiêng lắm, và thà rằng
em đội lốt, mang mặt nạ, chìu theo thị hiếu của bàng dân thiên hạ, để được
thờ phụng tung hô… và được vô vàn quyền lợi phụ tùng khác, thì em cứ tiếp
tục. Không có ai, sẽ không có ai dám lên án, chỉ trích hay cười cợt em đâu…
Vì lên án Bà Ðồng cũng có nghĩa là lên án luôn đám quần chúng đang ái mộ,
và ai mà dại gì đứng ra chọc giận thiên hạ nhiều như thế. Em có thể yên tâm
mà tiếp tục…
Nhưng… nếu như có hôm nào, quá mệt mỏi với cái trò chơi xốc nổi ấy,
mặt nhìn tận mặt, soi lại lòng mình giữa cảnh hoang tàn của trà ôi, rượu
nhạt, hoa héo, hương phai, nhìn thấy người chung quanh cũng chán chường
mệt mỏi không kém mình… thì, em hãy thử một lần, làm sống lại con người
năm xưa của chính mình, của anh chàng Bu khuân vác thử xem. Ðiều này
đòi hỏi nơi em rất nhiều can đảm và hy sinh, vì em sẽ mất hết uy danh,
quyền lợi, mất hết những người ái mộ cung nghinh, em sẽ bị xem thường,
khinh rẽ… Em phải hy sinh hết vàng son, phấn sáp, danh lợi cùng uy quyền
để đi may thuê cuốc mướn, phải đổ mồ hôi nước mắt mới có miếng ăn.
Thế nhân thường đi tìm sự thực, nhưng sự thực lại quá ư phũ phàng
không giống như ta hằng mơ tưởng… nên… thà rằng, cứ nhắm tít mắt lại để
còn có một thế giới hoa mộng, huyền ảo, mê ly.
Câu chuyện này xin dừng lại nơi đây, vì tôi bất chợt nhận ra rằng, dường
như tôi đang lên một cơn đồng xuất sắc hơn, hợp thời trang hơn… bà đồng
thường, đôi khi ta ngỡ rằng mình đã thức dậy, đi ra khỏi cơn mơ, nhưng sau
đó thật lâu, ta mới vỡ lẽ ra rằng mình chỉ thay đổi tình tiết của giấc mơ mà
thôi và điều mà ta thấy mình đang lên đồng thật xuất sắc là… khi có một
hành động nào đó của ta được nhiều người vỗ tay tán tụng, khi mà từ cái
Không, ta trở thành Có, và cái Có này, ngày càng bành trướng nảy nở ra.
Chính những tràng pháo tay đã báo hại chúng ta không ít, nó xui ta cứ tiếp
tục… chiêm bao, để được khen hoài khen mãi, em có thấy như vậy không?
Hèn chi mà trong kinh Duy Ma Cật, Bồ Tát khuyên ta cứ làm đi, làm mọi
việc để lợi mình và lợi người, nhưng phải làm sao để cả “Tam luân” đều
không tịch, nghĩa là không thấy có mình, có người và có pháp nữa, chỉ đem
thân huyễn làm việc huyễn (dĩ huyễn thân tác huyễn sự) mà thôi. Các Ngài
khôn quá phải không?

Ns Như Thủy